Prostor za Logo i ostalo
  Start     Dokumenta   Drugi o nama   Vaša priča   Naselja   Kultura   Novosti   Linkovi

SADRŽAJ



    Start    

    DCS    

    Poreklo Cincara    

    Istorija Cincara    

    Jezik Cincara    

    Muzika Cincara    

    Poznati Cincari    

    Publikacije    

    Galerija slika    

    Kontakt    


bottom









O KRAHTISIMA

(Prilog poznavanju jedne aranđelovačke varoške familije)

Zahvaljujući radovima nevelikog broja istraživača, do izvesne mere nam je rasvetljena istorijska slika Aranđelovca tokom XIX i s početka XX veka. Tako smo saznali da neki pojedinci i familije svojim preduzetništvom i ličnim zauzimanjem doprinose prerastanju nerazvijene čaršije u viđeniju aranđelovačku varoš. Medu njima je i izvestan broj familija cincarskog porekla. Ranisav Lazarević, kao posebno istaknute familije među njima navodi porodice Krahtis, Dumović, Janaćković, Konstantinović, Atanasijević... Stefanović.Ovo je priča o familiji Krahtis, koja je nastala kao rezultat razgovora koje je autor vodio sa Zoranom Krahtisom iz Zemuna i Đorđem Krahtisom iz Kragujevca. Od značaja su i svedočenja počivšeg Zorana Josića, dugogodišnjeg direktora aranđelovackog Muzeja u penziji, i Tome Jaćimovića - bliskog prijatelja aranđelovačkog ogranka familije Krahtis. Korišcena su već pomenuta saznanja Ranisava Lazarevića, objavljena u nekoliko knjiga, kao i knjiška svedočenja Đorđa Milivojevića.

Familija Krahtis poreklom je iz okoline Soluna (Grčka). I danas u tamošnjoj okolini živi znatan broj cincarskih familija. Autor je upoznao nekoliko ljudi sa tim prezimenom iz Soluna, ali i iz Larise, u centralnom delu Grčke. Đorđe Krahtis napominje da se seća kako je njegova tetka Olga bila u prepisci sa nekom rodakom - Andromahom Krahtis iz Soluna. Zoran Krahtis tvrdi da im Krahtis nije „staro prezime“. Naime, kako se misli, nisu se tako oduvek prezivali, već su prezime, navodno, dobili po zanatu kojim su se bavili. I sama rec krahtis nije iz cincarskog jezika, vec iz grčkog, i znaci: glasnik, glasonoša, telal... ali i bundžija, pozivar na bunu. Da rec „krahtis“ ne pripada cincarskom jeziku - potvrdili su nam i prijatelji iz Društva srpsko-cincarskog prijateljstva „Lunjina“ iz Beograda.

Kako je ostalo upamćeno, preci Krahtisovih bili su deo neke zavereničke tajne organizacije, koja je organizovala Grke za borbu protiv Turaka. Misli se da je rec o Heteriji - čiji clan je bio i Riga od Fere. Zbog ove delatnosti preci Krahtisovih morali su da beže iz grckog zavičaja u Makedoniju. Naselili su se u selo Magarevo, na planini Pelister, u okolini Bitolja. To je više bila varošica nego selo; imala je ulice, višespratne gradevine i crkvu posvecenu Svetom Đorđu - i, uopšte, bila je vrlo urbanizovana. Nije nam poznato kada se desila ta migracija. Poznato je samo da je Nikola Đ. Krahtis roden 1839. u Magarevu, kako se vidi na njegovom grobnom obeležju na aranđelovačkom groblju na Risovači, gde su potom i ostali ovdašnji Krahtisi sahranjivani. Godina njegovog rođenja ukazuje da su se Krahtisi, izgleda, tek neku godinu pre toga doseljeni u Magarevo.

Nije nam poznato koliko su se Krahtisi zadržali u Makedoniji, odakle su se docnije uputili u Srbiju, i to najpre u Beograd. Kako smo uspeli da saznamo, Krahtisi su se u Beogradu bavili ugostiteljstvom. Zajedno sa rođacima iz cincarske familije Nanka držali su, negde u starom delu Beograda, uslužnu radnju nalik na današnji motel. Zahvaljujuci internetu došli smo do ugovora o raskidu ortakluka u mehansko- kafanskim poslovima izmedu izvesnog Aleksandra T. Nanke i Đorda N. Krahtisa, koji je u formi oglasa objavljen u Srpskim novinama (br. 92), od 27. aprila1901.

Nedugo potom - Krahtisi su se iz Beograda, jedan njihov ogranak, zaputili u Veliku Ivanču na Kosmaju, veliko i brojno selo, pogodno za svaku trgovinu. Tu su se izgleda i okumili sa Tošakovićima iz istoga sela. Odatle su Krahtisi došli u Aranđelovac, odnosno već pominjani Đorde Krahtis sa porodom. Za ovaj dogadaj današnji naraštaji misle da se desio negde oko 1871. godine, premda bi to moglo biti kasnije - približno godini koja se pominje u ugovoru o razortačenju (1901). Sa nadgrobnog spomenika Đorđevog sina Nikole Krahtisa vidi se da je umro 1897. u Aranđelovcu - gde je i sahranjen.

Zahvaljujući jednom dokumentu u vlasništvu aranđelovačkog Muzeja, koji predstavlja peticiju dela aranđelovačkih građana - upućenu Ministru policije povodom nemira u Aranđelovcu 1891. godine, koji su imali veze sa izborima održanim u Arandđelovcu te godine. Među potpisnicima peticije nalazimo Nikolu i Nikodia Krahtisa, što znači da su se oni pre te godine doselili. U porodicnom predanju ove familije zapamćeno je da je najstarije dete Đorda Nikolinog - Krahtisa, kćer Olga rodila u Beogradu (1899), što znači da je Đorđe ostao u Beogradu, baveći se mehandžijskim poslovima, dok je drugi deo njegove familije, prekoVelike Ivanče, došao u Aranđelovac... gde se i on sam docnije nastanio.Po dolasku u Aranđelovac Krahtisi su kupili kuću na današnjem Vencu slobode u samom centru varoši, negdašnji Gagićev venac, do glavne ulice... sa leve strane, gledajući ka Opštini. U njoj je prvobitni vlasnik, cije se ime ne zna, držao pekaru. Krahtisi se ovim poslom nikad nisu bavili.

kuca

Aranđelovac 1903. g., kuća Krahtisovih i Novo zdanje


Po Đorđu Milivojeviću (vidi: „Varoš Aranđelovac i njegovi žitelji“), znano je da su Krahtisi imali imanje na Otvorenom polju i Metinom brdu... od kuća nekih Vulišića pa do kuce Koste Jovanovića - apotekara, negde oko danas vec bivše Poštanske štedionice, ispod Vojne pošte, a delom i iznad parka na Kiseloj vodi sa te strane. Milivojević tvrdi da su Krahtisi imali zemlje na mestu današnjeg varoškog groblja na Risovači. Po njemu, njihovo imanje je „bilo ogromno“, i Krahtisi su ga davali okolnim seljacima pod zakup - pošto se nikad nisu bavili zemljoradnjom.

Toma Jaćimović, blizak prijatelj Krahtisovih, seća se da su oni na Otvorenom polju imali vinograd od 87 ari, koji im je posle rata (1945) nacionalizovan, da bi im nešto potom bilo i vraceno u trajno vlasništvo. Od te i tolike imovine današnji naslednici od njihovog roda imaju dva placa od 5-6 ari (Zoran iz Zemuna) i jedan iznad tzv. Partizanskih kucica (Đorde iz Kragujevca) odnosno odmarališta Ino na Otvorenom polju.

Ranisav Lazarević u svojim knjigama daje nam spisak vlasnika radnji u Aranđelovcu - koji su morali da usklade svoja vlasnička prava sa izmenama zakona iz 1887. Na tom spisku je i Nikola Đ. Krahtis, vlasnik bakalsko-manufakturske radnje, ali iz tog objavljenog spiska nije uočljivo od koje godina Nikola drži pomenutu radnju. No vidno je da su Krahtisi bavili trgovinom. Na fotografiji, koja je sastavni deo ovog rada, vidi se vec pominjana kuca Krahtisovih, na kojoj sa lica stoji natpis firme: „Stovarište obuca - Nikola Đ. Krahtis“.

Počivši Zoran Josić nam je posvedočio da su se Krahtisovi bavili i trgovinom uglja, imajući za to pogodnost u tome što je ugalj vađen u obližnjoj Misači i žičarom dopreman do železničke stanice u varoši. Posebno poglavlje njihove preduzimljivosti odnosi se na vađenje mermera na Venčacu, gde su kao koncesionari bili zakupci tamošnjeg majdana. Povodom ovoga trebalo bi da postoji original ugovora o zakupu, ako se još čuva u arhivi nekadašnjeg Rudnika mermera i granita „Venčac“ (današnja Omnia Venčac).

Sem mermera, prave namere Krahtisovim oličeni su njihovoj nakani da se posvete eksploataciji gvozdene rude, s primetnim naslagama u utrobi venčačkog masiva. U prilog ovom zapažanju 3. Josića, vredno je navesti sećanje i samog Zorana iz Zemuna, rodenog 1950, da je kao dete zatekao u kuci dosta rudarske opreme - koja je izgleda služila u svrsi istražnih radova na Venčacu. Tek-familija je bankrotirala u ovom poslu, a svoja su koncesiona prava prodali „nekom Italijanu“, čije ime niko od njih ne zna. Kako primećuje Vladeta Kolarević, biće da je ovde reč o izvesnom Talijanu Doriju koji je potom i otvorio prvobitni majdan na Venčacu.

U ideološko-dinastickom smislu, Krahtisovi su bili naprednjaci i proobrenovićevski orijentisani. Postoji uverenje da je familija ekonomski pocela da propada posle smene na srpskom prestolu 1903. godine. Kako smo vec napomenuli, Nikola Đ. Krahtis (1839-1897) je najstariji predak za kojeg se zna. Za njega vele da se prezivao Krahtis, ali ne i njegov otac Đorde - o kojem se ništa ne zna. Njegova sudbina i njegovih srodnika iz Magareva ostala nam je nepoznata, tim više što se ne pominje ni medu sahranjenim Krahtisima na Risovači.

Nikola Đorđev imade Đorđa (1869-1912), nazvanog po dedi, i Kostu (1872-1915), koji je poginuo u I svetskom ratu. Ime mu je upisano na spomeniku oslobodiocima i ujediniteljima na Gagićevom vencu (1912- 1918). Nije nam znano da l je koga od poroda ostavio sebe, ni da l je bio oženjen. Đorđe Nikolin je imao pet sinova: Nikolu, Đorđa, Milana, Petra, Aleksandra i kćer Olgu. Žena mu bi Lenka od Atanasijevića, cincarske familije iz aranđelovačke Cigamale... koji su (po Zoranu iz Zemuna) bili još bogatiji od Krahtisovih, te da su imali svoj mlin u Cigamali i koncesije u rudniku uglja u Misači.

Đorđe Nikolin se među savremenicima, po Ranislavu Lazareviću, oslovljava kao „stari Đorđe“ - čijim je autoritetom njegova familija cenjena kao „jako otmena i napredna“. Sva deca iz njihove kuće morala su da nauče da sviraju na nekom instrumentu i da lepo pevaju. Milan Đorđev je bio konjički kapetan. Nesrećnim slucajem - pao je sa konja i povredio kičmu. Od posledica te povrede ubrzo je umro kod svoje kuće u Aranđelovcu i sahranjen na Risovači. Nije bio oženjen.

Nikola Đorđev bavio se advokaturom; živeo je i radio u Beogradu. Bio je oženjen, žena mu je dovela sa sobom sina Vladana Stanimirovića iz prethodnog braka. Vladan danas kao penzioner živi u Beogradu, a ceo svoj radni vek proveo je u diplomatiji - bivajući i konzul u Rumuniji. Tokom tog službovanja u Temišvaru u saobraćnoj nesreći poginuo mu je malodobni sin. Petar - Pera Krahtis, četvrti Đorđev i Lenin sin, preselio se 1937. iz Aranđelovca u Kragujevac. Zajedno sa nekim rođakom, Pavlovićem - Bojadžićem bavio se trgovinom, pošto su razvili posao po celom Kragujevcu, tako da su imali monopol u maloprodaji. Posle II svetskog rata firma im je nacionalizovana, a Petru je, kao naknada, ponuden posao u tadašnjem Narodnom magacinu - kasnijim Robnim kućama Beograd... odakle je, kao rukovodilac srednjeg ranga, otišao u penziju. Umro je i sahranjen u Kragujevac, premda oženjen - nije imao potomaka.

Aleksandar, četvrti Đorđev sin, bio je oficir koji je najviše službovao u Sarajevu, gde je osnovao i porodicu. Napuštajući vojnu službi prelazi da živi u Kragujevac, gde ostatak radnog veka provodi na Mašinskom fakultetu kao šef racunovodstva. Imade sina Đorđa, našeg savremenika i kazivača; umro je u Kragujevcu gde osta da počiva. Peti Đorđev i Lenin sin beše takode Đorđe (?), koji je radio u Ministarstvu prosvete ili kulture kao visokopozicionirani službenik Ministarstva - čiji sin Zoran živi u Zemunu, svedočeći o svojoj familiji. Gospođica Olga Krahtis, najstarije dete Đorđa i Lenke, živela je u Aranđelovcu, gde je i umrla u 92. godini života. Aranđelovčani je pamte kao visokomoralnu damu otmenog držanja u ponašanja. Sahranjena je na Risovači.

Krahtisovi su bili levičari, i kao takvi su tokom II svetskog rata pomagali partizanski pokret. Navodno je advokat Nikola Đorđev skoro i bankrotirao šaljući pomoć partizanima. Đorde Đorđev je bio zatvoren u Šumaricama u Kragujevcu - ali je, srecom, pušten pre masovnog streljanja (1941). Posle oslobođenja Aranđelovca, septembra 1944. godine - prvi Komitet je osnovan baš u njihovoj kući, kojom prilikom je tu bilo prisutno mnogo rukovodecih clanova Komunisticke partije Jugoslavije, medu njima i drug Veljko Vlahović.

Kuća u kojoj su Krahtisovi živeli više od sto godina, definitivno je prodata 1997. godine. Kako smo napomenuli, ova nekada brojna familija svela se danas samo na dve porodice, odnosno tri - ako tu uračunamo i porodicu Vladana Stanimirovića. Ovaj studiozni pokušaj da se naznači trajanje jedne familije u Aranđelovcu - ograničen je mnogim aspektima života, koji nisu ni pomenuti. Ipak smo ubeđeni da je prezentirano dovoljno materijala za dalje eventualno praćenje istorijata ove familije, i njojzi srodnih sugrađana cincarskog porekla, a samim tim posredno i istorie građanskog sloja našeg stanovništva. Imajući pozitivan stav prema njihovoj ulozi u modernizaciji srpskog društva, autor zastupa mišljenje da se tragovi njihovog bivstvovanja moraju izučiti stidiozno i sveobuhvatno, da bi se shvatio pravi značaj kojeg su oni imali u formiranju gradanske svesti i narodne samobitnosti.

Ovaj tekst autora Milete Uroševića, preuzet je iz zbornika "Zmajevac" br.6/13








Najbrzi i najsigurniji nacin za transfer novca -PayPal


Moskopolje-Cincarski Jerusalim







Copyright © 2014 CINCARI.ORG | All Rights Reserved

Design by FCP | Modified by Dragos Powered by DCS